De werking van het Afsprakenstelsel
Definitief
Samenwerkingen in de keten
Samen onder Handbereik kent het proces van Verbinding aangaan, Samen onderzoeken, Samen Beslissen, Doen wat werkt en Samen leren. De samenwerking is een cyclus, wat wil zeggen dat het proces meerdere keren doorlopen kan worden, zie het vergelijk met de PDCA-cyclus. Dit noemen we het Proces van Samenwerken in de keten.
- Verbinding aangaan is het inzien en verwerken van informatie over betrokkenen en de context, die beschikbaar is bij partners.
- Samen onderzoeken is het analyseren van de situatie, onderbouwd onderzoeken en het formuleren en adviseren over mogelijke oplossingen.
- Samen Beslissen is het uitwisselen en afwegen van perspectieven, scope & doelbepaling, aanpak kiezen en onder wiens regie en op basis van welke uitgangspunten en afspraken.
- Doen wat werkt is het onder regie samen uitvoeren van een plan voor deze situatie, niet doen wat niet werkt en oogsten en monitoren van de resultaten.
- Samen leren is het monitoren en evalueren van de kwaliteit/het resultaat van de samenwerking op casus-overstijgend niveau en op basis daarvan samen verbeteren.
Onderstaande figuur geeft een overzicht van het ketenproces.
Samenwerkfuncties
Aan het Samenwerkingsproces wordt in hun samenhang invulling gegeven met Samenwerkfuncties. Deze samenwerkfuncties kunnen worden gezien als een keten diensten die onderling in het netwerk aan elkaar worden verleend.
Er zijn in het Samenwerkproces vijftien samenwerkfuncties gedefinieerd:
- Allereerst de functie Uitwisselen Melding waarmee een professional de betrokkenen in een samenwerkingsverband kan informeren over een mogelijk nieuwe casus. Hiermee wordt het verzamelen, combineren en verrijken van de beschikbare informatie opgestart en start de samenwerking.
- De functie Vaststellen Identiteit en Relatie(s) waarmee de gezinssamenstelling en het sociale netwerk kan worden opgebouwd.
- De functie Bepalen Bekendheid en Verrijking waarmee onderzocht wordt bij welke ketenpartners een burger al bekend is of welke ketenpartners bij de melding betrokken moeten worden. De functie verzamelt ook de informatie die gedeeld mag worden in de keten.
- De functie Werken aan Preventie waarmee burgers in hun kracht worden gezet.
- De functie Uitvoeren Triage en Taxatie ondersteunt bij het selecteren en prioriteren, het bepalen van een risicoprofiel, het bepalen van doelbindingen en de te betrekken ketenpartners en hulpaanbod.
- De functie Opstellen Analyse & Advies die systematisch onderzoek naar oorzaken ondersteunt en helpt bij het maken van een onderbouwde rapportage.
- De functie Inzien en Deelnemen door de Burger als burger voorziening.
- De functie Overleggen over de Casus voor het organiseren, voorbereiden en vastleggen van een casusoverleg.
- De functie Uitwisselen Uitkomst Overleg zorgt voor het aan betrokken partijen bekendmaken van de aangewezen casusregisseur, aanpak, afspraken en besluiten.
- De functie Opstellen en Regisseren Plan ondersteunt de casusregisseur, burger of professional bij het maken, uitzetten en managen van een plan van aanpak.
- De functie Uitvoeren Actie hiermee meldt een partij of professional aan de keten dat een actie wordt en is uitgevoerd en wat het resultaat is.
- De functie Nazorg en Afsluiten Casus ondersteunt het monitoren van de casus en het zorgvuldig sluiten van het dossier en uiteindelijk voor vernietiging of archivering van het dossier.
Om de digitale samenwerking in te kunnen richten, te evalueren en te verbeteren zijn tenslotte nog drie samenwerkfuncties nodig.
- Met de functie Uitwisselen beschikbare diensten kunnen partijen aangeven welke diensten met welke capaciteit beschikbaar zijn. Met die informatie zijn we beter in staat om uitvoerbare besluiten te nemen en plannen te maken.
- Met de functie Inrichten en bijsturen samenwerking kunnen de partijen en de te gebruiken functies worden gekozen van een samenwerkingsverband en zo worden ingesteld dat we voldoen aan privacyregels en andere wettelijke voorschriften.
- Met de functie Monitoring kwaliteit en effectiviteit wordt het verloop van de samenwerking vastgelegd en kunnen de resultaten en kwaliteit van de samenwerking gemeten worden.
Samenwerkpatronen
In de samenwerking zijn er drie patronen te onderkennen, ook in technische zin, welke alle gebruikt worden om invulling te geven aan de Samenwerkfuncties en daarmee het Samenwerkproces. Het betreft:
a. Opdracht geven of verzoeken om een opdracht uit te voeren
b. Inzage bieden in informatie
c. Gebeurtenissen uitwisselen
Opdracht is doorgaans een asynchroon patroon. Er wordt een opdracht verstrekt of verzoek gedaan een bepaalde opdracht uit te voeren. De uitvoering vergt doorgaans enige tijd. Denk aan opdrachten, zoals het handelen naar aanleiding van een melding, of het informatie verzamelen naar aanleiding van een opdracht of verzoek.
Inzage daarentegen is een synchroon patroon. Er wordt een inzageverzoek gedaan en indien dit verzoek wordt gehonoreerd wordt de inzage direct gegeven (bij de bron).
Gebeurtenissen, of wel events, worden gemeld en ontvangen. Gebeurtenissen kunnen leiden tot een actie.
Grondslagen en juridisch kader
Grondslagen
| Wetgeving | Korte toelichting |
|---|---|
| Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens | Verdrag, in navolging van de Universele Verklaring van de Rechten van de mens van de VN, waarop het Europees Hof voor de Rechten van de Mens toeziet qua naleving, met directe werking in Nederland. Omvat o.a. het recht op vrijheid en veiligheid, recht op bescherming van de privésfeer. |
| Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind | Kinderrechtenverdrag dat Nederland heeft geratificeerd. Het omvat o.a. voorrang voor het belang van het kind, recht op privacy, een thuis, band met ouders, groots mogelijke geneeskundige verzorging, roereikende levensstandaard, e.d. |
| Jeugdwet 2015 | De Jeugdwet regelt de jeugdzorg, de jeugdbescherming en de jeugdreclassering. Ze is in 2015 van kracht geworden en geeft gemeenten de verantwoordelijkheid erover. |
| WAMS (alsmede WPG, AVG, WGS, WGPGA, e.d.) | De Wet aanpak Meervoudige Problematiek in het Sociaal Domein zal de juridische grondslag voor het verzamelen, verwerken en delen van persoonsgegevens domein overstijgend gaan geven. Ze was beoogd per 1 januari 2024 een aanvulling op de reeds bestaande wetgeving en andere komende wetgeving rond gegevensbescherming te zijn. |
| EU Data-wetten, waaronder Data Act, Data Governance Act, AI Act, EHDS (Health Data Space) Act | De EU werkt aan haar data wetten met als doel om versnippering te voorkomen, vertrouwen te verbeteren, grondrechten en waarden van de EU te laten respecteren en vendor lock-ins te voorkomen. De Data Governance Act gaat over toegang tot overheidsdata. Dit doet de EU voornamelijk via verordeningen. Dit zijn wetten die rechtstreeks werken, en niet nog door de lidstaten verwerkt te hoeven worden in nationale wetgeving. Geborgd wordt dat gegevens onmiddellijk, gratis en makkelijk beschikbaar zijn. |
| Wmebv | De Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer geeft burgers het recht om officiele berichten digitaal aan overheidsorganisaties te sturen: aanvragen, meldingen, besluiten, klanten, zienswijzen, bezwaar en beroep. Dat maakt ook dat burgers kunnen aangeven alles zo veel mogelijk digitaal te willen doen. Dat vraagt dat digitale kanalen worden ingericht, digitale ontvangstbevestiging en notificaties worden verstuurd en inzicht wordt geboden in de voortgang van de afhandeling, inclusief bewijzen. Ook verplicht het instanties tot ondersteuning bij dienstverlening aan digitaal minder vaardige inwoners, de zorgplicht. Deze wet gaat vermoedelijk 1-1-2025 in. |
| WDO | De Wet Digitale Overheid (WDO) is een kaderwet die de basis legt voor verdere digitalisering, waaronder regulering van de digitale overheid en in het bijzonder generieke voorzieningen in een gemeenschappelijke digitale infrastructuur. In de eerste tranche richt het zich op betrouwbaar inloggen en zekerheid over iemand identiteit. |
Juridische kaders
| Wetgeving | Korte toelichting |
|---|---|
| Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens | Verdrag, in navolging van de Universele Verklaring van de Rechten van de mens van de VN, waarop het Europees Hof voor de Rechten van de Mens toeziet qua naleving, met directe werking in Nederland. Omvat o.a. het recht op vrijheid en veiligheid, recht op bescherming van de privésfeer. |
| Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind | Het kinderrechtenverdrag dat Nederland heeft geratificeerd. Het omvat o.a. voorrang voor het belang van het kind, recht op privacy, een thuis, band met ouders, groots mogelijke geneeskundige verzorging, roereikende levensstandaard, e.d. |
| Jeugdwet 2015 | De Jeugdwet 2015 regelt de jeugdzorg, de jeugdbescherming en de jeugdreclassering. Ze is in 2015 van kracht geworden en geeft gemeenten de verantwoordelijkheid erover. |
| WAMS (alsmede WPG, AVG, WGS, WGPGA, e.d.) | De Wet aanpak Meervoudige Problematiek in het Sociaal Domein zal de juridische grondslag voor het verzamelen, verwerken en delen van persoonsgegevens domeinoverstijgend gaan geven. Ze was beoogd per 1 januari 2024 een aanvulling op de reeds bestaande wetgeving en andere komende wetgeving rond gegevensbescherming te zijn. |
| EU Data wetten, waaronder Data Act, Data Governance Act, AI Act, EHDS (Health Data Space) Act | De EU werkt aan haar data wetten met als doel om versnippering te voorkomen, vertrouwen te verbeteren, grondrechten en waarden van de EU te laten respecteren en vendor lock-ins te voorkomen. De Data Governance Act gaat over toegang tot overheidsdata. Dit doet de EU voornamelijk via verordeningen. Dit zijn wetten die rechtstreeks werken en niet door de lidstaten verwerkt te hoeven worden in nationale wetgeving. Geborgd wordt dat gegevens onmiddellijk, gratis en makkelijk beschikbaar zijn. |
| Wmebv | De Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer geeft burgers het recht om officiële berichten digitaal aan overheidsorganisaties te sturen: aanvragen, meldingen, besluiten, klanten, zienswijzen, bezwaar en beroep. Dat maakt ook dat burgers kunnen aangeven alles zo veel mogelijk digitaal te willen doen. Dat vraagt dat digitale kanalen worden ingericht, digitale ontvangstbevestiging en notificaties worden verstuurd en inzicht wordt geboden in de voortgang van de afhandeling, inclusief bewijzen. Ook verplicht het instanties tot ondersteuning bij dienstverlening aan digitaal minder vaardige inwoners, de zorgplicht. Deze wet gaat vermoedelijk 1-1-2025 in. |
| WDO | De Wet Digitale Overheid (WDO) is een kaderwet die de basis legt voor verdere digitalisering, waaronder regulering van de digitale overheid en in het bijzonder generieke voorzieningen in een gemeenschappelijke digitale infrastructuur. In de eerste tranche richt het zich op betrouwbaar inloggen en zekerheid over iemands identiteit. |
Governance
Consultatie
In het Afsprakenstelsel worden drie verschillende roltypen onderscheiden. Deze roltypen zijn:
Besturingsrollen: de rollen en verantwoordelijkheden voor de besturing van het Afsprakenstelsel, hiermee wordt de governance geborgd.
Organisatorische- en procesrollen: de rollen en verantwoordelijkheden voor het organiseren van de samenwerking binnen het Jeugd-, Zorg- en Veiligheidsdomein, hiermee wordt het proces geborgd.
Systeemrollen: de rollen en verantwoordelijkheden voor de technische realisatie van gegevensuitwisseling binnen het Afsprakenstelsel, hiermee wordt de techniek geborgd.
Besturingsrollen
De besturing sluit aan op NEN7522:2021, de Nederlandse norm voor het ontwikkelen en beheren van standaarden en stelsels van standaarden. Het Afsprakenstelsel is in de terminologie van NEN7522 een stelsel van standaarden. Voor meer informatie, zie NEN7522:2021.
| Rol | Toelichting | Invulling |
|---|---|---|
| Stelselhouder | Eindverantwoordelijk voor het ontwikkelen en beheren van het stelsel. De houder stelt de scope en het doel van het stelsel vast evenals de principes en de uitgangspunten die worden gehanteerd bij ontwikkeling en beheer. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelselfinancier | Verantwoordelijk voor de financiering van de ontwikkeling en het beheer van het stelsel. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelselautorisator | Keurt een stelselstandaard (waaronder normen en technische afspraken) goed. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelsel Functioneel beheerder | Verantwoordelijk dat het proces van ontwikkelen en beheren verloopt volgens de gemaakte afspraken. Hiertoe behoort ook het beheer en toezicht op het vertrouwen en de kwaliteit van het ecosysteem. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelsel Technisch beheerder | Verantwoordelijk voor het technisch beheren van individuele standaarden of stelsels van standaarden. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelsel-distributeur | Verantwoordelijk voor het distribueren van informatie over de ontwikkeling en het beheer van het informatiestelsel. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelsel-expert | Brengt specifieke noodzakelijke kennis in. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelselgebruiker en Stelseleindgebruiker | Gebruikers en eindgebruikers maken gebruik van het stelsel en brengen de voor de besturing benodigde domeinkennis in. | Invulling rol nog te bepalen |
| Auditor | De rol van auditor is een aanvulling op de bovenstaande rollen: deze rol zorgt voor het kwalificeren en certificeren van (software)producten, zowel voor data, applicaties als infrastructuur. | Invulling rol nog te bepalen |
Organisatorische- en procesrollen
Deze paragraaf beschrijft op organisatorisch niveau de rollen benodigd voor het uitvoeren van het samenwerkproces.
| Rol | Toelichting |
|---|---|
| Burger | Dit betreft de betrokkene(n) in het gezin, de familie: zij blijven op de hoogte van wat er gebeurt en oefenen daar invloed op uit door input voor het onderzoek en input voor het plan te maken of feedback te geven. |
| Melder | De rol van een medewerker van een meldende of deelnemende organisatie die de casus aanbrengt voor behandeling in de vorm van een aanmelding |
| Deelnemer | De rol van een medewerker van een deelnemende organisatie aan het samenwerkingsverband die o.a. - informatie beschikbaar stelt; - onderzoek doet;- advies uitbrengt t.b.v. beschikking / beslissing; - deelneemt in het overleg bij kiezen regisseur, adviseren, besluitvorming, samenstellen plan, etc.; - toegewezen acties in het plan van aanpak uitvoert. |
| Procesregisseur | De rol van een medewerker van een deelnemer of van een medewerker specifiek in dienst van het samenwerkingsverband die de intake en triage uitvoert en die het samenwerkingsverband organiseert en faciliteert, m.n. de bedrijfsvoeringskant: - uitvoeren intake handelingen; - organiseren/uitvoeren van de triage; - organiseren van het overleg; - bewaken van de voortgang.Ook is deze rol verantwoordelijk voor de inrichting van de samenwerking, convenant en doelbindingen en het op casus overstijgend niveau bijsturen van de samenwerking. |
| Casusregisseur | De rol van een medewerker van een deelnemende organisatie aan het casusoverleg die is belast met de taken: - meestal gekozen uit de organisatie waar het zwaartepunt ligt van de zorgverlening aan het subject; - belast met het gieten van de besluiten / beschikking/ het verslag in een plan c.q. concrete interventies; - belast met toezicht op naleving van afspraken in het plan van aanpak. Een flink deel van de acties in het plan ligt op diens bordje, alsmede de overall effectiviteit van het plan.Het is dus vooral een inhoudelijke rol: - overleggen met de betrokken burgers; - zelf uitvoeren van acties; - monitoren of de doelen wordt gehaaldbijsturen van andere deelnemers op het leveren van hun bijdrage. |
Technische rollen
Deze paragraaf beschrijft de systeemrollen die relevant zijn voor het Afsprakenstelsel.
| Rol | Toelichting | Invulling |
|---|---|---|
| Bronhouder | Deelnemer die data en bijvoorbeeld inzage services aanbiedt. | Invulling rol nog te bepalen |
| Afnemer | Deelnemer die data en services afneemt van een bronhouder. | Invulling rol nog te bepalen |
| Vertrouwensleverancier | Levert (samen met andere vertrouwensdienstverleners) een infrastructuur voor publieke sleutels en beheert een registratie van publieke sleutels. | Invulling rol nog te bepalen |
| Ledenadministrator | Op basis van registraties of kenmerken kunnen deelnemers worden herkend en op basis hiervan kunnen bepaalde rechten worden ontleend. | Invulling rol nog te bepalen |
| Bevoegde uitgever van verklaringen | Een erkenning dat de uitgever bevoegd is voor het uitgeven van verklaringen. Deze verklaringen betreffen bijvoorbeeld een identiteitskenmerk of een toegangsbewijs. | Invulling rol nog te bepalen |
| Stelselbeheerder | Beheer van het stelsel en kent technische rollen toe. | Invulling rol nog te bepalen |
| Ketenvoorzieningbeheerder | Verantwoordelijk voor het beheren, actueel houden en beschikbaar stellen van ketenvoorzieningen | Invulling rol nog te bepalen |
| Verzekeraar betrouwbaarheid | Maakt inzichtelijk welke attesten mogen worden uitgegeven door welke deelnemers. | Invulling rol nog te bepalen |